କହି ହୁଏନା

ରବୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ପଟ୍ଟନାୟକ

ରବୀନ୍ଦ୍ର କୁମାର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ 'କହି ହୁଏନା' ପୁସ୍ତକଟି ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଏବଂ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ କାହାଣୀ, ଯାହା ସମାଜର ଅନ୍ଧକାର ଦିଗ ଏବଂ ଜଣେ ନାରୀର ସଂଘର୍ଷମୟ ଜୀବନର ଅକୁହା କଥାକୁ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆଣିଥାଏ ।

ପରିଚୟ (Introduction)

"କହି ହୁଏନା" ଏକ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଏବଂ ସାମାଜିକ ବାସ୍ତବତା ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ଉପନ୍ୟାସ, ଯାହା ନାରୀର ଅସହାୟତା, ସାମାଜିକ ଶୋଷଣ ଏବଂ ଅକୁହା ବେଦନାର ଏକ ନିଖୁଣ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ । ଏହି କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ମଞ୍ଜୁ ମହାପାତ୍ର, ଜଣେ ବାଇଶି ବର୍ଷୀୟା ସରଳ ଗ୍ରାମ୍ୟ ବାଳିକା, ଯିଏକି ନିଜ ଆଖିରେ ଅଜସ୍ର ସ୍ୱପ୍ନ ସାଇତି ରଖିଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଏବଂ ସାମାଜିକ ପରିସ୍ଥିତି ତାକୁ ଏପରି ଏକ ବାଟରେ ନେଇଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସମାଜର ମୁଖାପିନ୍ଧା 'ସମାଜସେବୀ' ମଳୟବାବୁ ଏବଂ କ୍ଷମତାସୀନ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କୁତ୍ସିତ ଅଭିସନ୍ଧିର ଶିକାର ହେଲା ।

ଏହି କାହାଣୀର ମୂଳପିଣ୍ଡ ହେଉଛି ଏକ 'କାଳରାତ୍ରୀ', ଯେଉଁଠାରେ ମଞ୍ଜୁର ପବିତ୍ରତାକୁ କ୍ଷମତା ଓ ଅର୍ଥର ବଳରେ ଲୁଟ୍ କରାଯାଇଥିଲା । ନିଜକୁ 'ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ' ଓ 'ଅପବିତ୍ରା' ମନେକରି ସେ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରେମିକ ଶିଶିରବାବୁଙ୍କୁ ଦୂରେଇ ଦେଇଥିଲା, ଯାହା ତା’ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଥିଲା । କାହାଣୀଟି ଦର୍ଶାଏ ଯେ କିପରି ସମାଜରେ ଜଣେ ନାରୀର ରୂପ ହିଁ ତା’ ପାଇଁ ଅଭିଶାପ ପାଲଟିଯାଏ । ଶୋଷଣର ଶିକାର ହେବା ପରେ ମଞ୍ଜୁ ନୀରବରେ ବସି ରହିନାହିଁ; ସେ ସେହି ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସମାଜରେ ଅର୍ଥ ଓ ପ୍ରତିପତ୍ତି ହାସଲ କରିଛି, ଯାହାଫଳରେ ଦିନେ ତାକୁ 'କଳଙ୍କିନୀ' କହୁଥିବା ଲୋକେ ତାକୁ 'ସମାଜସେବିକା'ର ଆଖ୍ୟା ଦେଇଛନ୍ତି ।

ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, କର୍କଟ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମଞ୍ଜୁ ନିଜର ଅତୀତର ପାପବୋଧ ଏବଂ ଅକୁହା କଥାକୁ ଡାଏରୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରିଛି । ନିଜ ସନ୍ତାନ ଦେବଦତ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରେମିକ ଶିଶିରଙ୍କ ସହ ମିଳନ ହେବା କ୍ଷଣି ତା’ର ଜୀବନ ଦୀପ ଲିଭିଯିବା ଏକ ଅତି କରୁଣ ପରିସମାପ୍ତି । ଏହି ରଚନାଟି ସମାଜର ସେହି ଦ୍ୱିଚାରିତ୍ରିକ ଚେହେରାକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ସତ୍ୟ କେବଳ ଲୋକଲଜ୍ଜା ଭୟରେ 'କହି ହୁଏନା' ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି (Setting and Context)

'କହି ହୁଏନା' ଗଳ୍ପର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବେଶରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସହରୀ ଜୀବନର ଜଟିଳତା ଏବଂ କ୍ଷମତାର ଅନ୍ଧଗଳି ମଧ୍ୟରେ ଗତିଶୀଳ ହୋଇଛି । ଏହି କାହାଣୀର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ମଞ୍ଜୁ ମହାପାତ୍ର, ଯିଏ ଏକ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରର ବଡ଼ ଝିଅ ଏବଂ ଯାହାର ପିତା ଜଣେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀ । ଗଳ୍ପର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଏକ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଓଡ଼ିଆ ଗାଁକୁ ଦର୍ଶାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଝିଅମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷା ସେମାନଙ୍କର ବିବାହ ଏବଂ ଯୌତୁକକୁ ନେଇ ଅଭିଭାବକମାନେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତିତ ରହନ୍ତି । ପାରିବାରିକ ଆର୍ଥିକ ଅଭାବ ଏବଂ ବାପା-ବୋଉଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତିକ୍ତତା କାହାଣୀକୁ ଏକ ସଂଘର୍ଷମୟ ମୋଡ଼ ଦେଇଛି-।

କାହାଣୀର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ ହେଉଛି ରାଧାମାଧବପୁର କଲେଜ ଏବଂ ଏହାର ନିକଟସ୍ଥ ଡାକବଙ୍ଗଳା । ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା, ଶୋଷଣ ଏବଂ ନୈତିକ ସ୍ଖଳନର ପ୍ରତୀକ ସାଜିଛି । ମଳୟବାବୁଙ୍କ ପରି ଜଣେ ଚତୁର ରାଜନେତା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଏହି ପୃଷ୍ଠଭୂମିକୁ ଅଧିକ ଜଟିଳ କରିଛି, ଯେଉଁଠାରେ "ସାହାଯ୍ୟ" ନାମରେ ଏକ ନିରୀହ ନାରୀର ସମ୍ମାନ ସହ ଖେଳାଯାଉଛି । ଦାୟିତ୍ୱହୀନ ରାଜନୀତି ଏବଂ ସମାଜରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଦୁର୍ନୀତି ଏହି ଗଳ୍ପର ସାମାଜିକ ପ୍ରେକ୍ଷାପଟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କଟକ ସହର ଏବଂ ମଞ୍ଜୁର ନିଜସ୍ୱ କୋଠା 'ମଞ୍ଜୁ ନିବାସ' କାହାଣୀର ନୂଆ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ସାଜିଛି । ଏଠାରେ ସେ ଜଣେ "କଳଙ୍କିତା" ନାୟିକା ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ପ୍ରତିଶୋଧ ଏବଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପାଇଁ ଲଢ଼ୁଛି । ସମାଜର ଦ୍ୱିମୁଖୀ ନୀତି ଏହି ଗଳ୍ପର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ଯେଉଁଠାରେ ସମାନ ସମାଜ ମଞ୍ଜୁକୁ ପ୍ରଥମେ କଳଙ୍କିନୀ କହି ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ତା’ର ଅର୍ଥ ବଳରେ ତାକୁ "ସମାଜସେବିକା" ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ କଲେ । ଶେଷରେ, ଏକ ଚିକିତ୍ସାଳୟର ଉଦ୍‌ଘାଟନ ପାଇଁ ଗାଁକୁ ଫେରିବା ଏବଂ ପୁରାତନ ପ୍ରେମ ଶିଶିରବାବୁଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ ହେବା କାହାଣୀକୁ ଏକ କାରୁଣ୍ୟଭରା ପରିସମାପ୍ତି ଦେଇଛି । ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ମଧ୍ୟରେ 'ଅକୁହା କଥା' ବା ଅସମାପ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଏକ ନିରବ ବୋଝ ସର୍ବଦା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।

ପ୍ରମୁଖ ଚରିତ୍ର (Major Characters)

ମଞ୍ଜୁ ମହାପାତ୍ର: ଏହି କାହାଣୀର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚରିତ୍ର, ଯିଏ ମଳୟବାବୁ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତାରିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରାମ କରିଥିବା ଏକ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳା ନାରୀ ।

ମଳୟବାବୁ: ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ଲକ୍‍ ଚେୟାରମ୍ୟାନ ଓ ରାଜନେତା, ଯିଏ ସମାଜସେବା ବାହାନାରେ ମଞ୍ଜୁକୁ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଶୋଷଣ କରି ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ ।

ଶିଶିରବାବୁ: ଜଣେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଡାକ୍ତର ଓ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରେମିକ, ଯିଏ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ଅଜାଣତରେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନକୁ ପାଳନ କରି ଜୀବନସାରା ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଅପେକ୍ଷା କରି ନିଜର ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ପ୍ରେମ ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲେ ।

ମନ୍ତ୍ରୀ ମହାଶୟ: ଜଣେ କ୍ଷମତାସୀନ ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ ରାଜନେତା, ଯିଏ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ସୁଯୋଗ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଜଘନ୍ୟ ଭାବେ ଶୋଷଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ନିଜର କର୍ମଫଳ ସ୍ୱରୂପ ରାଜନୈତିକ ପରାଜୟ ଭୋଗିଥିଲେ ।

ରମାକାନ୍ତବାବୁ: ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ତଥା ଭାବୁକ ଲେଖକ, ଯିଏ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଅକୁହା ବେଦନା ଓ ସଂଗ୍ରାମକୁ ଏକ ଉପନ୍ୟାସ ରୂପରେ ସମାଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ବାପା: ଜଣେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀ, ଯିଏ ପରିବାରର ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ଝିଅର ସାମାଜିକ କଳଙ୍କକୁ ସହି ନପାରି ଶେଷରେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ମଣିଥିଲେ ।

ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ବୋଉ: ପରିବାରର ଜଣେ ମୁଖରା ଓ ଜିଦ୍‌ଖୋର ମହିଳା, ଯିଏ ମଞ୍ଜୁଙ୍କୁ କଲେଜ ପଠାଇବା ପାଇଁ ବାପାଙ୍କ ସହ ଝଗଡ଼ା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଝିଅକୁ କୁଳର କଳଙ୍କ କହି ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।

ଦେବଦତ୍ତ: ମଞ୍ଜୁଙ୍କର ଅନାଥ ହୋଇଯାଇଥିବା ଶିଶୁ ପୁତ୍ର, ଯାହାଙ୍କୁ ଶିଶିରବାବୁ ପାଳି ପୋଷି ବଡ଼ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ମା'ଙ୍କ ସହ ଭେଟ କରାଇଥିଲେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ (Main Content)

'କହି ହୁଏନା' ଜଣେ ନାରୀର ଜୀବନର ସେହି ଅକୁହା ଦୁଃଖ ଓ ସଂଘର୍ଷର କାହାଣୀ, ଯାହା ସମାଜର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହରେ ଫସି ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଖୋଜୁଛି । ଏହି ବିସ୍ତୃତ ସାରାଂଶରେ ଆମେ ମଞ୍ଜୁ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଏବଂ ଘଟଣାକ୍ରମକୁ ଆଲୋଚନା କରିବା ।

କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ପରିବାରରୁ । ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ବାପା ଜଣେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଘରେ ତାଙ୍କର କୌଣସି କ୍ଷମତା ନଥିଲା । ଘରର ସମସ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ବୋଉ ହିଁ ନେଉଥିଲେ । ମଞ୍ଜୁ ଗାଁ ସ୍କୁଲରୁ ମାଟ୍ରିକ ପାସ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପାଠପଢ଼ାକୁ ନେଇ ବାପା ଓ ବୋଉଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ଝଗଡ଼ା ହୁଏ। ବାପା ଚାହୁଁଥିଲେ ଝିଅ ବଡ଼ ହେଲାଣି, ତେଣୁ ସହରକୁ ପଠାଇ ପଢ଼ାଇବା ଅପେକ୍ଷା ତା’ର ବିବାହ କରିଦେବା ଭଲ । ସେତେବେଳର ସମାଜରେ ନାରୀ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସହରର ପରିବେଶକୁ ନେଇ ବାପାଙ୍କ ମନରେ ଅନେକ ସନ୍ଦେହ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ବୋଉଙ୍କ ଜିଦ୍ ଥିଲା ଯେ ମଞ୍ଜୁ ପାଠ ପଢ଼ି ଚାକିରି କରିବ ଏବଂ ନିଜ ଗୋଡ଼ରେ ନିଜେ ଠିଆ ହେବ। ଶେଷରେ ବୋଉଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା ଏବଂ ଘରଠାରୁ ଆଠ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ରାଧାମାଧବପୁର କଲେଜରେ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ନାମ ଲେଖାଗଲା ।

ମଞ୍ଜୁଙ୍କ କଲେଜ ପଢ଼ା ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ଅଭାବ ଏକ ବଡ଼ ବାଧା ଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ବ୍ଲକ ଚେୟାରମ୍ୟାନ ମଳୟ ବିଶ୍ୱାଳ ସାହାଯ୍ୟର ହାତ ବଢ଼ାଇଲେ । ସେ କେବଳ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ନାମ ଲେଖାଇଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ତାଙ୍କର ଦରମା ଏବଂ ଯାତାୟାତ ଖର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ ବହନ କଲେ । ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ବୋଉ ମଳୟ ବାବୁଙ୍କୁ 'ଧରମ ପୁଅ' କରିଥିଲେ ଏବଂ ମଞ୍ଜୁ ତାଙ୍କୁ 'ମଳୟ ଭାଇ' ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ । ମଳୟ ବାବୁଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ଜୀବନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଗଲା । ସେ ଆଉ ଗାଁର ସାଧାରଣ ଝିଅ ହୋଇ ରହିଲେ ନାହିଁ; ଦାମିକିଆ ପୋଷାକ ଓ ପ୍ରସାଧାନ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରି ସେ କଲେଜରେ 'କୁଇନ୍' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଗାଁର ଲୋକଙ୍କ ଈର୍ଷା ଓ କଟାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା ।

କାହାଣୀର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୋଡ଼ ଆସେ କଲେଜର ବାର୍ଷିକ ଉତ୍ସବ ସମୟରେ । ଉତ୍ସବରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ମହୋଦୟ ମୁଖ୍ୟ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଥାନ୍ତି । ମଳୟ ବାବୁଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ମଞ୍ଜୁ ସେଠାରେ ଓଡ଼ିଶୀ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି । ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମଳୟ ବାବୁ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ରୂପ ଏବଂ ନୃତ୍ୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ଉତ୍ସବ ସରୁ ସରଉ ରାତି ବହୁତ ହୋଇଯିବାରୁ ମଳୟ ବାବୁ ମଞ୍ଜୁଙ୍କୁ ହଷ୍ଟେଲରେ ନଛାଡ଼ି ଏକ ସରକାରୀ ଡାକ୍ ବଙ୍ଗଳାକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି । ସେଠାରେ କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର କରିବା ବାହାନାରେ ମଳୟ ବାବୁ ମଞ୍ଜୁଙ୍କୁ ଏକ ନିଶାଯୁକ୍ତ ପାନୀୟ ପିଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତି । ଅର୍ଦ୍ଧଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ମଳୟ ବାବୁ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ଉପରେ ପାଶବିକ ଅତ୍ୟାଚାର କରନ୍ତି । ଏତିକିରେ ଅତ୍ୟାଚାର ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ; ମଳୟ ବାବୁଙ୍କ ସହମତିରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ଜଣେ 'ଭାଇ' ସାଜିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ସମାଜର ଜଣେ 'ରକ୍ଷକ' କିପରି ଜଣେ ନିରୀହ ଝିଅକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି, ତାହା ଏହି ଘଟଣାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ।

ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ଗାଁର ଶିଶିର ମିଶ୍ର ତାଙ୍କୁ ପିଲାଦିନୁ ଭଲ ପାଉଥିଲେ । ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଥିଲା ଏବଂ ଶିଶିର ମଞ୍ଜୁଙ୍କୁ ଏକ ସୁନା ମୁଦି ମଧ୍ୟ ପିନ୍ଧାଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେହି କଳଙ୍କିତ ରାତି ପରେ ମଞ୍ଜୁ ନିଜକୁ ଶିଶିରଙ୍କ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ମନେ କଲେ । ସେ ଶିଶିରଙ୍କୁ ସବୁ ସତ କଥା କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁଲେ ନାହିଁ । ଶିଶିର ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ମଞ୍ଜୁ ନିଜକୁ 'ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ' ଓ 'ଅପବିତ୍ର' ବୋଲି କହି ଶିଶିରଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନରୁ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ଦୂରେଇ ଦେଲେ । ମଞ୍ଜୁଙ୍କର ଏହି ନିଷ୍ଠୁରତା ପଛରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା ତାଙ୍କର ଶିଶିରଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ଗଭୀର ପ୍ରେମ । ସେ ଶିଶିରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଜୀବନକୁ ନିଜର କଳଙ୍କରେ ଭରିବାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲେ ।

କିଛି ଦିନ ପରେ ମଞ୍ଜୁ ଗର୍ଭବତୀ ଥିବା କଥା ଜଣାପଡ଼ିଲା । ଏହି ଖବର ସାରା ଗାଁରେ ବ୍ୟାପିଯିବା ପରେ ସମାଜ ମଞ୍ଜୁଙ୍କୁ କଳଙ୍କିନୀ ଆଖ୍ୟା ଦେଲା । ଲୋକଲଜ୍ଜା ଓ ଅପମାନ ସହି ନପାରି ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ବାପା ଆତ୍ମହତ୍ୟା କଲେ । ବୋଉ ମଧ୍ୟ ମଞ୍ଜୁଙ୍କୁ ଘରୁ ତଡ଼ି ଦେଲେ । ନିଜ ଗାଁ ଓ ନିଜ ପରିବାରରୁ ବିତାଡ଼ିତ ହେବା ପରେ ମଞ୍ଜୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକା ହୋଇଗଲେ । ସେ ପୁଣି ସେଇ ମଳୟ ବାବୁଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବାଟ ନଥିଲା ।

ମଳୟ ବାବୁ ମଞ୍ଜୁଙ୍କୁ କଟକ ନେଇ ଆସିଲେ । ସେଠାରେ ଏକ ଭଡ଼ା ଘରେ ତାଙ୍କୁ ରଖିଲେ । ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ପଡ଼ୋଶୀ ଥିଲେ ଲେଖକ ରମାକାନ୍ତ ବାବୁ । ରମାକାନ୍ତ ବାବୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରେମିକା 'କୁନି'କୁ ହରାଇ ବିରହରେ ଜଳୁଥିଲେ । ମଞ୍ଜୁ ରମାକାନ୍ତଙ୍କ ଡାଏରୀରୁ ତାଙ୍କର କରୁଣ କାହାଣୀ ପଢ଼ିଥିଲେ । ସେଠାରେ ମଞ୍ଜୁଙ୍କୁ ଜଣେ ବିଧବା ବେଶରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା, ଯେପରି କେହି ତାଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ ନକରନ୍ତି । ମଳୟ ବାବୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଞ୍ଜୁଙ୍କୁ ନିଜର ସାଳୀ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଉଥିଲେ ।

ମଳୟ ବାବୁ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ଗର୍ଭପାତ କରାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଡେରି ହୋଇଯାଇଥିବାରୁ ଡାକ୍ତର ମନା କରିଦେଲେ । ଶେଷରେ ମଞ୍ଜୁଙ୍କୁ କଲିକତାର ଏକ ଘରୋଇ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଗଲା । ସେଠାରେ ପେଟ ଚିରି ଏକ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହେଲା । ମଳୟ ବାବୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଥିଲା ଯେ ଶିଶୁଟିକୁ ହୁଗୁଳି ନଦୀରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେବା ପାଇଁ, କିନ୍ତୁ ମଞ୍ଜୁ ସେପରି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଛାଡ଼ିଦେଇ ନିଜେ କଟକ ଚାଲିଆସିଲେ । ସେହି ଶିଶୁଟିର ଭାଗ୍ୟ କ’ଣ ହେଲା, ସେ ବିଷୟରେ ମଞ୍ଜୁ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ ।

କଲିକତାରୁ ଫେରିବା ପରେ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା । ସେ ଆଉ ସେହି ଅସହାୟ ଗାଁ ଝିଅ ହୋଇ ରହିଲେ ନାହିଁ । ସେ ଜାଣିଲେ ଯେ ସମାଜ କେବଳ ଶକ୍ତି ଓ ଅର୍ଥକୁ ହିଁ ସମ୍ମାନ ଦିଏ । ସେ ମଳୟ ବାବୁ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବ୍ଲାକମେଲ୍ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଧୀରେ ଧୀରେ ସେ ପ୍ରଚୁର ଧନ ଅର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ କଟକରେ 'ମଞ୍ଜୁ ନିବାସ' ନାମକ ଏକ କୋଠା କିଣିଲେ । ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ କଳଙ୍କିନୀ କହୁଥିଲେ, ମଞ୍ଜୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଟଙ୍କା ସାହାଯ୍ୟ କରି ନିଜକୁ ଜଣେ 'ସମାଜସେବିକା' ଓ 'ନାରୀନେତ୍ରୀ' ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ଗାଁରେ ଏକ ଡାକ୍ତରଖାନା ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କଲେ ।

ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମଞ୍ଜୁ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ କ୍ୟାନସର ହୋଇଛି-। ସେ ନିଜର ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବୋଲି ଜାଣି ଶିଶିରବାବୁ ଏବଂ ରମାକାନ୍ତବାବୁଙ୍କୁ ଡକାଇ ପଠାଇଲେ । ଗାଁରେ ଡାକ୍ତରଖାନା ଉଦ୍‌ଘାଟନ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଶିଶିରଙ୍କ ସହ ଦେଖା ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଶିଶିର 'ଦେବଦତ୍ତ' ନାମକ ଏକ ପିଲାକୁ ନିଜ ପାଖରେ ରଖିଥିଲେ । ମୃତ୍ୟୁଶଯ୍ୟାରେ ଶିଶିରବାବୁ ମଞ୍ଜୁଙ୍କୁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ସତ୍ୟ କହିଲେ । ଶିଶିରବାବୁ କଲିକତାରେ ସେହି ଘରୋଇ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଡାକ୍ତର ଥିଲେ ଏବଂ ସେ ହିଁ ମଞ୍ଜୁଙ୍କର ଅପରେସନ କରିଥିଲେ । ସେ ହିଁ ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ବଞ୍ଚାଇଥିଲେ ଏବଂ ଦେବଦତ୍ତ ଭାବେ ନିଜ ପାଖରେ ପାଳିଥିଲେ ।

ଶେଷରେ ମଞ୍ଜୁ ନିଜ ପୁଅ ଦେବଦତ୍ତକୁ ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ତା’ଠାରୁ 'ମା' ଡାକ ଶୁଣିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣବାୟୁ ଉଡ଼ିଗଲା । ମଞ୍ଜୁ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନର ଯେଉଁ ଅକୁହା କାହାଣୀ ସେ କାହାକୁ କହିପାରିନଥିଲେ, ତାହା ସେ ରମାକାନ୍ତ ବାବୁଙ୍କୁ ଏକ ଡାଏରୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଇଗଲେ । ଏହି କାହାଣୀ ସମାଜର କ୍ରୂରତା, ନାରୀର ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ପ୍ରେମର ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଦଲିଲ୍ ଭାବେ ରହିଗଲା ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

'କହି ହୁଏନା' ଉପନ୍ୟାସର ପରିସମାପ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କାରୁଣ୍ୟଭରା, ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଏବଂ ଏକ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନର ଖୋରାକ ଯୋଗାଇଥାଏ । ମଞ୍ଜୁ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ସଂଘର୍ଷମୟ ଜୀବନର ଯାତ୍ରା ଏକ ଏପରି ମୋଡ଼ରେ ଶେଷ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିଜର ହଜିଯାଇଥିବା ସନ୍ତାନ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ ପ୍ରେମିକଙ୍କୁ ପାଇ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ । ମଞ୍ଜୁଙ୍କ ଜୀବନ କେବଳ ଦୁଃଖର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପ୍ରତିଶୋଧ ଏବଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରକ୍ଷାର ଏକ ନିରବ ସଂଗ୍ରାମ ।